خبرگزاری حوزه | میثم ترکمند، کارگردان فیلم کوتاه «آخرین دهلیز» در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با اشاره به نقش هنر در انتقال مفاهیم اخلاقی و دینی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین کارکردهای سینما این است که بتواند مسائل مربوط به زندگی انسان را از زاویه‌ای روایت کند که مخاطب ضمن دنبال‌کردن داستان، با یک مسئله فکری و اخلاقی نیز مواجه شود. در جامعه امروز، بسیاری از مفاهیم دینی نیازمند زبان تازه‌ای برای انتقال به نسل جوان هستند و سینما می‌تواند این مفاهیم را از قالب بیان مستقیم خارج کرده و در قالب شخصیت و موقعیت داستانی به مخاطب ارائه دهد. به اعتقاد من اگر یک اثر هنری بتواند مخاطب را پس از پایان فیلم به فکر وادارد، تأثیر آن می‌تواند بسیار بیشتر از یک بیان مستقیم و آموزشی باشد.
وی ادامه داد: یکی از مفاهیمی که در زندگی روزمره کمتر به عمق آن توجه می‌شود، مسئله حق‌الناس است. گاهی انسان تصور می‌کند تخلفی که انجام داده تنها مربوط به خودش است، در حالی که بسیاری از رفتارهای اقتصادی و اجتماعی می‌تواند حقوق دیگران را تحت‌تأثیر قرار دهد. رعایت حق مردم فقط به مسائل بزرگ محدود نمی‌شود و حتی در کوچک‌ترین تصمیم‌های روزمره نیز می‌توان نشانه‌های آن را مشاهده کرد. به همین دلیل، توجه به این مسئله از منظر دینی می‌تواند به تقویت مسئولیت‌پذیری در جامعه کمک کند و هنر نیز می‌تواند این مفهوم را در قالب داستان برای مخاطب ملموس‌تر کند.
ترکمند بیان کرد: در آموزه‌های اسلامی، میان رفتار انسان و نتیجه آن ارتباط جدی وجود دارد و نمی‌توان اعمال فرد را از پیامدهای معنوی و اجتماعی آن جدا کرد. وقتی فرد برای رسیدن به منفعت، مسیر نادرست را انتخاب می‌کند، ممکن است در ابتدا تنها سود حاصل از آن تصمیم را ببیند، اما به مرور آثار دیگری نیز نمایان شود. مسئله فقط این نیست که مال از چه راهی به دست آمده است؛ بلکه باید دید این انتخاب چه تغییری در شخصیت، روابط و نگاه انسان به زندگی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، موضوعات اخلاقی زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که بتوان آنها را در موقعیت‌های واقعی زندگی به تصویر کشید.
وی با تأکید بر اهمیت خانواده در شکل‌گیری رفتار اخلاقی افراد گفت: خانواده نخستین محیطی است که انسان در آن با مفهوم درست و نادرست آشنا می‌شود. فرزندان بیش از آنکه از توصیه‌های مستقیم والدین تأثیر بپذیرند، رفتار آنها را مشاهده و از آن الگوبرداری می‌کنند. اگر در یک خانواده کسب درآمد همراه با صداقت و رعایت حقوق دیگران باشد، این رفتار می‌تواند به نسل بعد منتقل شود و در مقابل، عادی‌شدن تخلف نیز ممکن است به یک الگوی رفتاری تبدیل شود. بنابراین موضوع رزق و درآمد را نمی‌توان صرفاً مسئله‌ای فردی دانست و باید آثار تربیتی آن بر خانواده را نیز مورد توجه قرار داد.
کارگردان فیلم کوتاه «آخرین دهلیز» افزود: یکی از دغدغه‌های ما در پرداختن به چنین موضوعاتی این بود که مخاطب احساس نکند با یک اثر سفارشی یا مستقیم آموزشی مواجه است. هنر زمانی می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که به جای ارائه نتیجه از پیش تعیین‌شده، مخاطب را در موقعیت انتخاب قرار دهد. اگر شخصیت داستان در شرایطی قرار بگیرد که میان منفعت شخصی و یک اصل اخلاقی باید تصمیم بگیرد، مخاطب نیز ناخودآگاه خودش را جای او قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، پیام اخلاقی بدون اینکه به شکل مستقیم بیان شود، از دل داستان منتقل خواهد شد.
ترکمند تصریح کرد: مفهوم رزق حلال نیز از همین منظر اهمیت پیدا می‌کند. در نگاه دینی، مال حلال فقط به معنای داشتن درآمد مشروع نیست، بلکه مسئله‌ای مرتبط با کیفیت زندگی انسان است. نوع درآمد می‌تواند بر آرامش خانواده، روابط میان اعضای آن و حتی تربیت فرزندان اثر بگذارد. شاید در ظاهر تفاوتی میان درآمدی که از راه درست یا نادرست به دست آمده وجود نداشته باشد، اما آثار آن در زندگی انسان یکسان نیست. به همین دلیل، توجه به حلال بودن کسب و کار باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود و هنر می‌تواند در شکل‌گیری این فرهنگ نقش داشته باشد.
وی اظهار کرد: جامعه‌ای که در آن منفعت شخصی بر اصول اخلاقی غلبه کند، به تدریج با آسیب‌های بیشتری مواجه خواهد شد. رعایت قانون و اخلاق زمانی اهمیت واقعی خود را نشان می‌دهد که انسان حتی در شرایطی که امکان تخلف وجود دارد، از انجام آن خودداری کند. این مسئله نیازمند تربیت اخلاقی است و نمی‌توان همه چیز را تنها با ابزارهای قانونی حل کرد. اگر وجدان اخلاقی افراد تقویت شود، بسیاری از تخلف‌ها پیش از آنکه به مرحله قانون و مجازات برسند، در ذهن و تصمیم خود فرد متوقف خواهند شد.
ترکمند ادامه داد: یکی از وظایف هنر می‌تواند تقویت همین حساسیت اخلاقی باشد. فیلمساز قرار نیست برای مخاطب نسخه زندگی بنویسد، اما می‌تواند موقعیتی را مقابل او قرار دهد که درباره یک انتخاب انسانی فکر کند. به نظرم سینمای دینی نباید صرفاً به موضوعات مشخص مذهبی محدود شود؛ هر داستانی که به کرامت انسان، عدالت، صداقت، امانت، حق‌الناس، مسئولیت‌پذیری و انتخاب اخلاقی توجه داشته باشد، می‌تواند از این منظر دارای ظرفیت دینی باشد. مهم این است که مضمون در ساختار اثر حل شود و به یک شعار جدا از داستان تبدیل نشود.
وی با اشاره به ضرورت توجه فیلمسازان به مسائل اخلاقی روزمره گفت: گاهی تصور می‌کنیم برای ساخت آثار دینی حتماً باید به سراغ موضوعات بسیار بزرگ برویم، در حالی که مسائل اخلاقی در ساده‌ترین اتفاقات زندگی حضور دارند. یک تصمیم مالی، یک دروغ، رعایت یا نادیده‌گرفتن حق دیگری و حتی نحوه برخورد انسان با افراد اطرافش می‌تواند موضوع یک اثر هنری باشد. پرداختن به همین جزئیات باعث می‌شود مخاطب ارتباط بیشتری با اثر برقرار کند، زیرا خودش نیز چنین موقعیت‌هایی را در زندگی تجربه کرده است.
ترکمند بیان کرد: به نظرم اگر سینمای ایران بتواند در کنار موضوعات اجتماعی، به لایه‌های اخلاقی و معنوی آنها نیز توجه کند، آثار ماندگارتری شکل خواهد گرفت. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به روایت‌هایی نیاز دارد که انسان را به مسئولیت فردی و اجتماعی خود متوجه کند. البته این کار نیازمند فیلمنامه دقیق، شخصیت‌پردازی مناسب و پرهیز از شعار است. نمی‌توان تنها با قرار دادن چند دیالوگ مذهبی، یک فیلم را دینی دانست؛ محتوای دینی باید در رفتار شخصیت‌ها و منطق داستان دیده شود.
وی درباره شکل‌گیری «آخرین دهلیز» گفت: این فیلم نیز با چنین نگاهی تولید شده و داستان آن از یک تخلف آغاز می‌شود؛ اما هدف ما صرفاً روایت یک تخلف نبوده است. تلاش کردیم نشان دهیم تصمیمی که شاید در ابتدا برای شخصیت اصلی ساده به نظر برسد، چگونه می‌تواند او را وارد مرحله دیگری از زندگی کند و پیامدهایش به اطرافیان نیز برسد. عنوان «آخرین دهلیز» نیز با همین نگاه انتخاب شده است؛ دهلیزی که می‌تواند نمادی از مسیری باشد که انسان وارد آن می‌شود و هرچه بیشتر پیش می‌رود، بازگشت از آن دشوارتر خواهد شد. فیلمبرداری این اثر به پایان رسیده و پروژه اکنون در مرحله تدوین قرار دارد.
ترکمند درباره عوامل تولید این اثر گفت: «آخرین دهلیز» به کارگردانی مشترک من و مبین رستگار و تهیه‌کنندگی توحید خانی ساخته شده و فیلمنامه آن را من و هستی امیری نوشته‌ایم. محمدرضا داوودنژاد، توحید خانی، دیبا نجفی، حسین جلالی، النا خانی و میثم جلالی بازیگران این فیلم هستند. مبین رستگار مجری طرح و بهزاد مرادحاصل مشاور پروژه است و وحید بیگ‌محمدی به عنوان برنامه‌ریز و آرش غلامی به عنوان مدیر فیلمبرداری در تولید این اثر حضور داشته‌اند. صدابرداری نیز توسط امید قربانی انجام شده است.
کارگردان فیلم کوتاه «آخرین دهلیز» در پایان خاطرنشان کرد: در بخش عوامل نیز هستی امیری به عنوان منشی صحنه، عطیه البرزی دستیار کارگردان، سیدعلی حسینی مدیر تولید، هادی رحمانی مدیر صحنه، علی‌اصغر توکلی مدیر تدارکات، مهرنوش صحابی طراح گریم، میترا اصفهانی طراح لباس و رها سعیدی عکاس پروژه همکاری داشته‌اند. مرتضی الوندی جانشین تولید، آرمین ضرغامی‌فر دستیار صحنه، امیرحسین اسماعیلی، حسین کاظمی، ایلیا مددی و علی جوادی دستیاران فیلمبردار، خلیل سلطانی دستیار تدارکات، محمود گودرزی مسئول سینه‌موبیل، سارا مروج دستیار دوم کارگردان و امیر خانزاده مشاور رسانه‌ای پروژه بوده‌اند. پس از پایان تدوین و مراحل فنی، فیلم برای حضور در جشنواره‌های داخلی و خارجی آماده خواهد شد و امیدواریم بتواند در کنار یک روایت سینمایی، مخاطب را نسبت به اهمیت انتخاب اخلاقی، رعایت حق دیگران و آثار کسب مال از مسیر نادرست حساس کند.
انتهای پیام
نظر شما